Zmiany w prawie spadkowym 2024: wyłączenie dalszych zstępnych, nowe zasady dziedziczenia, ograniczenie uczestników rozprawy spadkowej, terminy oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeksu cywilnego i niektórych innych ustaw, które weszły w życie w dniu 15 listopada 2023 r. wprowadziły szereg zmian w zakresie prawa spadkowego. Najważniejsze zmiany dotyczą odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci, niegodności dziedziczenia oraz zmiany w zakresie trzeciej grupy spadkobierców. Myślę, że jest to dobra zmiana, szczególnie jeżeli chodzi o zmianę w zakresie trzeciej grupy spadkobierców, gdyż poprzednie przepisy prowadziły do bardzo długich postępowań w zakresie stwierdzenia nabycia spadku.

Na bazie ww. ustawy dokonano zmian w art. 934 kc, gdzie wskazano, że jeżeli którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Natomiast jeżeli dziecko któregokolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. W braku dzieci i wnuków tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

W związku z powyższym z dziedziczenia będą wyłączeni dalsi zstępni dziadków spadkodawcy tj. cioteczne lub stryjeczne wnuki i dalsze pokolenia. Czyli od 15 listopada 2023 r. do dziedziczenia uprawnieni są dziadkowie, dzieci dziadków (ciotki oraz wujkowie) a także ich dzieci (stryjeczne rodzeństwo), natomiast dalsze pokolenie traci możliwość dziedziczenia.

Kolejną zmianą w zakresie prawa spadkowego jest to, że w rozprawie spadkowej mają brać udział tylko małżonek, zstępni, osoby pozostające w stosunku przysposobienia oraz rodzice i rodzeństwo. Sąd ograniczy się tylko do ww. osób, bez konieczności zawiadamiania dalszych krewnych spadkodawcy. Warto tu podkreślić, że dalsi spadkobiercy mogą wziąć udział w takiej rozprawie, jeżeli zgłoszą swój udział do sądu samodzielnie.

W przypadku odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci, rodzice nie będą musieli już co do zasady posiadać zgody sądu co do tej kwestii. Dotyczy to sytuacji jeżeli dziecko weszło w krąg potencjalnych spadkobierców, na skutek skutecznego odrzucenia spadku przez jego rodzica, posiadającego pełnię władzy rodzicielskiej. Na bazie nowych przepisów wystarczy, że taki rodzic złoży oświadczenie przed notariuszem lub w sądzie już bez uzyskiwania zgody sądu co do tej czynności. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy dziecko jest powołane do dziedziczenia w pierwszej kolejności po jednym z rodziców. Również w przypadku braku porozumienia pomiędzy rodzicami co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka będzie konieczne uzyskanie zgody Sądu w tym zakresie. Zmianę tę wprowadzono dodając § 4 do art. 101 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zmieniając treść § 3 art. 101 krio.

Przepisy wprowadzają także zmiany w art. 928 kc, dodając pkt 4 i 5 w przypadku uznania przez sąd spadkobiercy za niegodnego spadku. I tak niegodnym spadku może zostać uznany spadkobierca, który:

-uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową;

- uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

W końcu zmiany dotyczyły również zakresu terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Obecnie wystarczy złożyć wniosek do sądu o odebranie takiego oświadczenia przed upływem 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do dziedziczenia. Jednoznacznie określono też, że w przypadku konieczności uzyskania zgody sądu na odrzucenie bądź przyjęcia spadku, termin 6-miesięczny ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania. Zmiany te dotyczą art. 1015 i 1019 kodeksu cywilnego.

Wprowadzenie w życie ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeksu cywilnego i niektórych innych ustaw doprowadziło do uproszczenia procedury w zakresie prawa spadkowego, ujednolicenia poglądów doktryny w zakresie zawieszenia 6-miesięcznego terminu ze względu na konieczność uzyskania zgody sądu na odrzucenie bądź przyjęcie spadku - szczególnie jeżeli dotyczy to podjęcia zgody w imieniu małoletniego oraz znacznego skrócenia toku postępowania, gdyż dalsze pokolenia, tj. zstępni dziadków spadkobiercy zostali wyłączeniu od dziedziczenia, co też znacznie skróci postępowania w sądzie.

dr Magdalena Barbara Baranowska,

adiunkt Olsztyńskiej Szkoły Wyższej

LITERATURA

Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeksu cywilnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023, poz. 1615).

 Zmiany w prawie spadkowym 2024. Jakie są nowe zasady dziedziczenia?, dostęp online: https://www.muratorplus.pl/biznes/prawo/zmiany-w-prawie-spadkowym-2024-jakie-sa-nowe-zasady-dziedziczenia-aa-tsQw-z2T1-JkhW.html - 19.01.2024 r.

P. Sikora, Zmiany w prawie spadkowym 2024. Co z odrzuceniem spadku i dziedziczeniem przez dzieci? Nowe formalności, dostęp online: https://prawo.gazetaprawna.pl/testamenty/artykuly/9398594,zmiany-w-prawie-spadkowym-2024-co-z-odrzuceniem-spadku-i-dziedziczeni.html – 19.01.2024 r.