Wspólnie dla Przodków – Waręż i Łubów 2025

Waręż i Łubów to dwa niewielkie, lecz wyjątkowo ważne miejsca na mapie Sokalszczyzny – przestrzenie, w których historia wciąż jest żywa, a pamięć przodków przenika codzienność mieszkańców. Waręż, dawne miasteczko o bogatej, wielowyznaniowej historii, oraz Łubów z unikatową drewnianą cerkwią z 1768 roku, zachowały w sobie ślady wielu pokoleń: kamienne płyty, zatarte inskrypcje, zrujnowane kaplice i dawne nekropolie, które przez długi czas pozostawały zapomniane.

To właśnie tutaj, w tych dwóch miejscowościach, od 2019 roku realizowany jest projekt „Wspólnie dla Przodków / Спільно для Предків”, którego misją jest przywracanie godności miejscom pamięci oraz ocalanie historii dawnych mieszkańców pogranicza. Od 2021 roku prace są finansowane przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA w ramach programu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą. Wolontariat”, a także przez Stowarzyszenie „Jesteśmy Razem” oraz NSZZ Funkcjonariuszy Straży Granicznej przy NwOSG.

Koordynatorem całej inicjatywy pozostaje Sebastian Biront  wolontariusz Fundacji SCIRE – potomek dawnych mieszkańców Waręża i Łubowa, genealog z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem, pasjonat lokalnej historii oraz osoba, która od początku nadaje projektowi kierunek i dynamikę. Pochodzi z Bartoszyc na Warmii i Mazurach – regionu, do którego po II wojnie światowej i podczas powojennych akcji przesiedleńczych trafiło bardzo wielu dawnych mieszkańców Sokalszczyzny. To właśnie tam, wśród opowieści i wspomnień przesiedlonych rodzin, zrodziła się jego fascynacja historią Waręża, Łubowa i całej Sokal­s­zczyzny. Dzięki jego zaangażowaniu niewielka oddolna inicjatywa wolontariuszy, finansowana początkowo z prywatnych środków, przekształciła się w jeden z najbardziej rozpoznawalnych projektów polsko-ukraińskich w zakresie ochrony dziedzictwa.

W 2025 roku wszystkie prace koncentrowały się wyłącznie na dwóch nekropoliach – w Warężu i Łubowie oraz wokół ruin kościoła św. Marka. Wolontariusze usuwali wieloletnie zarośla, odsłaniali niewidoczne pochówki, porządkowali teren, dokumentowali inskrypcje i prowadzili prace konserwatorskie. Jeszcze w 2021 roku oba cmentarze wyglądały jak gęsty las – pełen drzew, krzaków, samosiejek i nieprzebranej roślinności, która całkowicie uniemożliwiała wejście na teren. Dzięki systematycznej pracy wolontariuszy, prowadzonej od 2019 roku, dziś nekropolie są na tyle uporządkowane, że można je regularnie kosić kosiarką, utrzymywać w czystości i prowadzić dalsze prace renowacyjne. To najlepszy dowód na ogromną zmianę, jaką przyniosła konsekwentna polsko-ukraińska współpraca.

Wśród najważniejszych osiągnięć roku znalazły się: renowacja płyty dziedzica Waręża Franciszka Zatora Ciesielskiego z 1801 roku, konserwacja płyty kapitana i dyrektora szkoły Włodzimierza Milanowskiego, uporządkowanie nagrobka dawnego burmistrza Mateusza Mackiewicza, a także oczyszczenie polskiego nagrobka przy cerkwi w Łubowie. Dodatkowo odrestaurowano ponad dwadzieścia innych nagrobków z XVIII–XX wieku, przywracając im historyczną czytelność i należną godność.

Jednym z kluczowych elementów projektu pozostaje działalność edukacyjna. Sebastian Biront poprowadził wykład dla studentów we Lwowie, poświęcony genealogii, badaniom DNA i ochronie dziedzictwa kulturowego. W Sokalu przeprowadził zajęcia dla młodzieży Małej Akademii Nauk, ucząc ją odkrywania własnych korzeni, pracy z archiwami, budowania drzew genealogicznych i rozumienia znaczenia lokalnej historii. W ten sposób projekt staje się nie tylko pracą fizyczną na nekropoliach, ale również platformą świadomego budowania pamięci i tożsamości.

Rok tradycyjnie zakończył się zapaleniem zniczy na grobach, którymi wolontariusze opiekują się od 2019 roku. Ten symboliczny, lecz niezwykle wymowny gest podkreśla szacunek dla przeszłych pokoleń i dowodzi, że pamięć o dawnych mieszkańcach Waręża i Łubowa jest wciąż żywa.

Dziś „Wspólnie dla Przodków” to coś więcej niż projekt wolontariacki. To przykład dialogu, współpracy i wzajemnego szacunku pomiędzy Polakami i Ukraińcami. To dowód na to, że wspólna historia może łączyć, inspirować i budować mosty ponad granicami.

„To, co żyje w pamięci – żyje wiecznie.”